.::ایران شناسی و ایران گردی::.

ما از ري اگر هيچ ندانيم، ديگر رابطه بين سالار شهيدان و ملك ري و عمربن سعد برايمان روشن است كه جوي‌هاي روان و بهار مطبوع و گندم‌زارهاي شهر بافرهنگ ري چگونه عمربن سعد را فريفت و در نهايت قدرت بر انسانيت چيره شد و طمع قدرت خنجر بر گلوي حقيقت نهاد و همه اين نكات بيانگر آن است كه در اعصار مختلف تاريخي، ري ولايتي بااهميت بوده است.

هنگامي كه از تهران سخن مي‌گوييم بويژه در اين سال‌ها، نخستين نكته‌اي كه در ذهن‌مان نقش مي‌بندد دود است و آلودگي؛ اما اگر كمي به طبيعت احترام بگذاريم و اجازه دهيم كه هوا در تهران نفسي بكشد آن‌گاه از پس اين همه دود و آلودگي جاذبه‌هاي خوبي مي‌توان در تهران پيدا كرد يا به قولي همان فرهنگ تهرانگردي را ترويج داد. كاخ گلستان، شمس‌العماره، مدرسه مروي، دارالفنون، حجره‌هاي قديمي بازار تهران، كاخ سعدآباد و خانه‌هاي قديمي محله فخرآباد و دروازه‌شميران و... همه از جمله جاهايي هستند كه مي‌توان به قصد سفر آنها را برگزيد و البته فراموش نكنيم كه در اين ميان ري، نگين گردشگري منطقه تهران محسوب مي‌شود، منطقه‌اي كه ما كمتر به آن توجه كرده‌ايم و مي‌تواند به عنوان يك سفر يكروزه براي تهراني‌ها و يك سايت گردشگري براي مسافراني كه به تهران سفر مي‌كنند، كارآمدي داشته باشد.

همان‌گونه كه اشاره شد، نام شهرري در اسناد مختلف تاريخي و با نام‌هاي مختلف ثبت و ضبط شده است. اهالي ري پيش از ظهور زرتشت از مكتب مغان پيروي مي‌كرده‌اند و پس از ظهور زرتشت به دين زرتشت مي‌گروند و براساس مستندات تاريخي ري از جمله شهرهاي مهم زرتشتيان به شمار مي‌رفته و هم‌اكنون نيز آتشكده ري از جمله آثار تاريخي باقيمانده از عهد گذشته است.

ري به سبب آب و هواي مطبوعش نيز در تاريخ مشهور بوده است. هواي ري در بهار مطبوع و خوش، در تابستان گرم، در پاييز تبخير و در زمستان برف بار بوده است. خوشي هواي بهاري ري در قديم مثل بوده است. چنان‌كه ابن فقيه در مختصر البندان ذكر كرده: گفته‌اند زمستان بغداد و بهار ري و پاييز همدان و تابستان اصفهان.

همچنين ري به سبب چشمه‌هاي مختلفش و آب فراوان نيز مشهور بوده است و چشمه‌علي نيز به نوعي از آثار باقيمانده از همان چشمه‌ها محسوب مي‌شود و البته نبايد فراموش كنيم كه گرماي تابستان ري نيز از همان عهد قديم زبانزد عام و خاص بوده و در بسياري از متون، گرماي تابستان ري بسيار آزاردهنده توصيف شده است.

نخستين مكاني كه در شرايط كنوني بيشترين گردشگر را در ري به خود جلب مي‌كند، حرم حضرت عبدالعظيم حسني است. براساس آنچه در تاريخ نقل است حضرت عبدالعظيم با چهار واسطه نسبش به امام حسن(ع) مي‌رسد. دوران زندگي او مصادف با امامت چهار امام معصوم بوده است. اين امامان عبارتند از امام موسي‌كاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام محمدتقي(ع) و امام علي‌النقي(ع). چگونگي مهاجرت حضرت عبدالعظيم به شهرري اين‌گونه بوده است كه در شرايط بسيار سخت سادات و علويون در دوره خلفاي عباسي به خدمت امام هادي(ع) مي‌رسند و در اين ديدار ديدگاه‌هاي ايشان مورد تائيد امام قرار مي‌گيرد. خليفه از اين ديدار آگاه مي‌شود و دستور تعقيب و دستگيري وي را صادر مي‌كند. او نيز براي مصون ماندن از خطرات و پس از اين‌كه مدتي به صورت ناشناس از شهري به شهري ديگر مي‌رفته است به ري مي‌آيد. ري در آن دوره به عنوان يكي از شهرهاي دوستدار اميرالمومنين معروف بوده است و به همين دليل حضرت عبدالعظيم مورد استقبال مردم ري قرار مي‌گيرد و از همان‌زمان تا پايان عمر وي در ري به ارشاد مردم و نقل حديث و پاسخگويي به پرسش‌هاي مردم مشغول مي‌شود.

هم‌اكنون نيز حرم حضرت عبدالعظيم حسني به عنوان يكي از مهم‌ترين زيارتگاه‌هاي كشور و به نوعي به عنوان مهم‌ترين زيارتگاه استان تهران از اهميت برخوردار است و در كنار آن مدرسه علميه و بازار ري و... رونق دارند.

از ديد تاريخي و پس از آن‌كه تهران به عنوان پايتخت برگزيده مي‌شود، حرم حضرت عبدالعظيم حسني در كنار جايگاه مذهبي و تاريخي، در تحولات مختلف تاريخي نيز به مكاني مهم تبديل مي‌شود. از جمله اين‌كه مي‌توان به قتل ناصرالدين شاه در اين مكان اشاره كرد و همين امر نشان مي‌دهد كه حرم حضرت عبدالعظيم از دوره قاجاريه به بعد به صورت مستمر محل عبور و مرور خانواده شاهي بوده است.

براي علاقه‌مندان بويژه علاقه‌مندان به تاريخ معاصر، حرم عبدالعظيم مكان بسيار مهمي به شمار مي‌رود و شخصيت‌هاي سياسي، فرهنگي و ادبي زيادي در اين مكان دفن شده‌اند، مانند: ناصرالدين شاه قاجار‌، قاآني شيرازي‌، خاندان قائم مقام فراهاني‌، بديع‌الزمان فروزانفر، آيت‌الله كاشاني‌، علامه محمد قزويني‌، حسين علي ميرزا، نصرت السلطنه‌، ستارخان‌، گروهي از دراويش نعمت‌اللهي و فرزندان آيت‌الله بهبهاني.

باروي ري، بي‌ترديد يكي از مهم‌ترين اماكن تاريخي شهرري محسوب مي‌شود. برآوردها حاكي از آن است كه تاريخ ساخت اين بارو به حدود 6000 سال پيش برمي‌گردد و در حقيقت دژي براي محافظت از شهر محسوب مي‌شده و هنوز نيز بخش‌هايي از آن باقي مانده است و به همين سبب مورد بازديد علاقه‌مندان به تاريخ و گردشگري قرار مي‌گيرد.

باروي ري در منطقه بلندي واقع شده است و در پايين آن چشمه‌اي به نام چشمه علي قرار دارد كه در طول تاريخ كاربري‌هاي مختلف داشته است. از جمله اين‌كه به عنوان محلي مورد علاقه شاهان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است. كتيبه فتحعلي شاه در جوار اين چشمه نيز بيانگر اين نكته است كه چشمه علي از اماكن مورد علاقه وي بوده است. گفتني است اين كتيبه قرابت زيادي با كتيبه موجود در تنگه‌واشي دارد.

علي‌رغم گذر سال‌هاي بسيار، چشمه‌علي، باروي ري و كتيبه فتحعلي‌شاه هنوز موجود و مورد توجه است. ايجاد مكاني مناسب براي استراحت كوتاه‌مدت بازديدكنندگان نيز خود دليلي شده است تا بازديدكنندگان بيشتري از اين محل بازديد كنند.

برج طغرل يكي از آثار آجري برجاي مانده از دوران سلجوقيان است و زمان ساخت آن به نيمه دوم قرن 6 قمري برمي‌گردد. ارتفاع اين برج حدود 20 متر است. برج طغرل در واقع يك ساعت طبيعي نيز به حساب مي‌آيد؛ زيرا معماري آن به صورتي است كه در بالاي هر ترك چهار و نيم دايره دارد كه بيانگر يك ربع ساعت است. در بالاي آنها نيز 6 مستطيل قرار دارد كه هر يك 10 دقيقه را نشان مي‌دهد. سپس شيارهاي ريزتري نيز به عنوان ثانيه‌شمار تعبيه شده‌اند. به عنوان مثال 2 ناودان شرقي و غربي ساعت 3 و 9 را نشان مي‌دهند و درهاي ورودي برج در شمال و جنوب آن نيز ساعت 6 و 12 هستند.

برخي بر اين باورند كه اين برج محل دفن طغرل از سلاطين سلجوقي است و وي به دليل علاقه‌اش به نجوم علاوه بر اين‌كه اين برج را بنا گذاشته در اين محل نيز مدفون است، اما برخي نيز اين باور را درست نمي‌دانند؛ اما در هر صورت استاد سيد محمد محيط طباطبايي، اديب معاصر و پدر تاريخ ايران بنا به وصيتش و به سبب علاقه‌اش به معماري برج در اين محل به خاك سپرده شده است.

در 12كيلومتري جاده ري به ورامين و در جنوب شرقي حرم عبدالعظيم حسني در نزديكي روستاي قلعه‌نو، بقاياي آتشكده ري مشخص است. ري در دوران ساسانيان از اهميت زيادي برخوردار بوده و موبد موبدان در اين منطقه سكنا داشته است و زرتشتيان بر اين باور بوده‌اند كه آتش مقدس در اين آتشكده نگهداري مي‌شده است. برخي نيز اين آتشكده را آتشكده بهرام گور دانسته‌اند.

اين بناي چهارطاقي كه هم‌اكنون بخشي از آن تخريب شده و بخشي ديگر از آن سالم باقي مانده است به جهت تاريخي بسيار اهميت دارد. قابل ذكر است كه بخشي از بناي اين آتشكده در دوران حمله اسكندر تخريب شده و در دوران فراگيري اسلام اين آتشكده آسيبي نديده است. اين آتشكده كه بر فراز يك تپه واقع شده است، تپه آن را تپه ميل مي‌خوانند و از جمله مناطق ديدني ري محسوب مي‌شود.

ري در حافظه تاريخي خود با ماشين دودي نيز پيوند خورده است، اولين خط راه‌آهن ايران كه تهران را به ري متصل مي‌كرده بيانگر همين نكته است و باتوجه به اين‌كه اين ماشين دودي تا سال 1341 مورد استفاده قرار مي‌گرفته است در حافظه تاريخي بسياري از پدران و پدربزرگان نسل ما هنوز جريان دارد. خلاصه اين بود برش‌هايي از تاريخ و فرهنگ و اصالت ري. مطمئن باشيد كه در جوار همين تهران دودآلود خودمان، زيبايي‌هاي زيادي را مي‌توانيد براي يك روز تعطيل زندگي خود بيابيد.